cuộc khởi nghĩa hương khê

Phan Đình Phùng, thủ lĩnh Khởi nghĩa Hương Khê.

Khởi nghĩa Hương Khê (1885 - 1896) là đỉnh điểm của trào lưu Cần vương vãi, và thất bại của công việc này đã và đang khắc ghi sự kết cổ động sứ mệnh chỉ huy 10 năm chống thực dân Pháp của giai tầng sĩ phu phong con kiến VN.

Lãnh đạo chủ yếu của khởi tức thị Đình nguyên vẹn tiến sỹ Phan Đình Phùng (1847 - 1895), và một tập sự tâm đầu ý hợp của ông là tướng mạo Cao Thắng (1864 - 1893)[1].

Bạn đang xem: cuộc khởi nghĩa hương khê

Giới thiệu sơ lược[sửa | sửa mã nguồn]

Tập hiệp lực lượng[sửa | sửa mã nguồn]

Sau khi vua Hàm Nghi ban chiếu Cần Vương (tháng 7 năm 1885), ở tỉnh Hà Tĩnh và Nghệ An tiếp tục bùng phát nhiều trào lưu đấu giành vũ trang. Cuộc khởi nghĩa trước tiên là của Lê Ninh ở Trung Lễ (Đức Trung, Đức Thọ), tiếp sau đó theo thứ tự là:

  • Khởi nghĩa của Cao Thắng, Cao Nữu ở Hàm Lại, Sơn Lễ (Hương Sơn, Hà Tĩnh).
  • Khởi nghĩa của Nguyễn Trạch và Nguyễn Chanh ở Can Lộc (Hà Tĩnh).
  • Khởi nghĩa của Ngô Quảng[2] và Hà Văn Mỹ ở Nghi Xuân (Hà Tĩnh).
  • Khởi nghĩa của Nguyễn Hữu Thuận ở Thạch Hà (Hà Tĩnh).
  • Khởi nghĩa của Nguyễn Xuân Ôn và Lê Doãn Nhạ ở Nghệ An, v.v...

Trên hạ tầng những cuộc khởi nghĩa cơ, sau thời điểm được vua Hàm Nghi và đại tướng mạo Tôn Thất Thuyết phú trách nhiệm tổ chức triển khai trào lưu kháng Pháp ở tỉnh Hà Tĩnh (tháng 10 năm 1885), Phan Đình Phùng tiếp tục tổ chức tập kết, cải cách và phát triển trở thành một trào lưu sở hữu quy tế bào to lớn, bên dưới sự lãnh đạo thống nhất là ông.

Địa bàn hoạt động[sửa | sửa mã nguồn]

Địa bàn hoạt động và sinh hoạt của nghĩa binh bao hàm tứ tỉnh: Thanh Hóa, Nghệ An, tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình; với địa phận đó là Hương Khê (Hà Tĩnh), tồn bên trên trong cả 10 năm liên tiếp.

Ở tứ tỉnh này, Phan Đình Phùng tiếp tục phân tách địa phận trở thành 15 quân loại, bên cạnh đó phụ thuộc vào vị trí rừng núi trọng yếu, ông cho tới kiến tạo lực lượng và hạ tầng kungfu chủ yếu nằm tại vị trí nhì thị xã Hương Sơn và Hương Khê (Hà Tĩnh). Theo sử liệu[3] thì Phan Đình Phùng tiếp tục cho tới kiến tạo tứ địa thế căn cứ rộng lớn, cơ là:

  • Căn cứ Cồn Chùa ở xã Sơn Lâm (Hương Sơn, Hà Tĩnh), án ngữ lối sang trọng Nghệ An. Đây là điểm dự trữ hoa màu và rèn đúc tranh bị.
  • Căn cứ Thượng Bồng-Hạ Bồng ở tây-nam Đức Thọ (Hà Tĩnh) phụ thuộc vào vị trí của sông Ngàn Sâu và Ngàn Trươi. Trong khi, Phan Đình Phùng còn cho tới lập điểm phía trên khối hệ thống hào lũy, vọng gác trại, kho lương lậu, kho bãi tập dượt,...Đây là một trong địa thế căn cứ rộng lớn vô buổi đầu kháng chiến của nghĩa binh Hương Khê.
  • Căn cứ Trùng Khê-Trí Khê nằm tại vị trí nhì xã Hương Ninh - Hương Thọ nằm trong thị xã Hương Khê. Đây là địa thế căn cứ dự bị, sở hữu lối sang trọng Lào, chống khi bị quân Pháp vây hãm.
  • Căn cứ Vụ Quang ở phía tây Hương Khê. Nơi phía trên sở hữu địa hình hiểm trở, tựa sườn lưng vô mặt hàng Trường Sơn. Từ phía trên, nghĩa binh rất có thể theo đòi lối núi vô Quảng Bình, Quảng Trị, rời khỏi Nghệ An, Thanh Hóa hoặc theo đòi lối sông trở lại những vùng đồng vày hoặc khi quan trọng rất có thể lánh sang trọng Lào.

Tổ chức[sửa | sửa mã nguồn]

Theo chung Phan Đình Phùng, sở hữu những trí thức như tiến sỹ Phan Trọng Mưu, CN Phan Quảng Cư, ấm áp Ninh (Lê Ninh),...và thật nhiều lãnh đạo xuất thân thiện kể từ quần chúng. # làm việc túng cay đắng như Cao Thắng, Nguyễn Chanh, Nguyễn Trạch, Lê Văn Tạc, Phan Đình Can, Phan Đình Phong, Nguyễn Mục, Phan dựa Niên,...

Về tổ chức triển khai lực lượng, nghĩa binh được phân thành 15 quân thứ: tỉnh Hà Tĩnh sở hữu 10, Nghệ An sở hữu 2, Quảng Bình sở hữu 2, và Thanh Hóa có một. Các quân loại được kiến tạo bên trên những hạ tầng đơn vị chức năng hành chủ yếu, thông thường là thị xã, sở hữu là xã, và lấy thương hiệu điểm cơ nhằm gọi. Liệt kê rời khỏi như sau:

  1. Khê loại ở thị xã Hương Khê (Hà Tĩnh), lãnh đạo là Nguyễn Thoại.
  2. Can loại ở thị xã Can Lộc (Hà Tĩnh), lãnh đạo là Nguyễn Chanh và Nguyễn Trạch.
  3. Lai loại ở tổng Lai Thạch nằm trong Can Lộc (Hà Tĩnh), lãnh đạo là Phan Đình Nghinh.
  4. Hương loại ở thị xã Hương Sơn (Hà Tĩnh), lãnh đạo là Nguyễn Huy Giao.
  5. Nghi loại ở thị xã Nghi Xuân (Hà Tĩnh), lãnh đạo là Ngô Quảng và Hà Văn Mỹ.
  6. Cẩm loại ở thị xã Cẩm Xuyên (Hà Tĩnh), lãnh đạo là Hoàng dựa Xuyên.
  7. Thạch loại ở thị xã Thạch Hà (Hà Tĩnh), lãnh đạo là Võ Phát.
  8. Diệm loại ở buôn bản Tình Diệm nằm trong thị xã Hương Sơn (Hà Tĩnh), lãnh đạo là Cao Đạt.
  9. Lễ Thứ ở buôn bản Trung Lễ, nằm trong thị xã Đức Thọ (Hà Tĩnh), lãnh đạo là Nguyễn Cấp.
  10. Kỳ loại ở thị xã Kỳ Anh (Hà Tĩnh), lãnh đạo là Võ Phát.
  11. Anh loại ở thị xã Anh Sơn (Nghệ An), lãnh đạo là Nguyễn Mậu.
  12. Diễn loại ở thị xã Diễn Châu (Nghệ An), lãnh đạo là Lê Trọng Vinh.
  13. Thanh loại ở Thanh Hóa, lãnh đạo là Cầm dựa Thước.
  14. Bình loại ở Quảng Bình, lãnh đạo là Nguyễn Thụ.
  15. Lệ loại ở thị xã Lệ Thủy (Quảng Bình), lãnh đạo là Nguyễn Tắc.

Mỗi quân loại sở hữu kể từ 100 cho tới 500 quân, hàng đầu là người dân có năng lượng và đáng tin tưởng. Nghĩa quân sở hữu phục trang và một loại kiểu như nhau.

Vũ khí của nghĩa binh, ngoài các loại thường thì, chúng ta còn tồn tại khoảng chừng 500 trăm khẩu pháo tự động chế (kiểu súng Pháp năm 1874) và thật nhiều súng hỏa mai[4].

Phần hoa màu và của nả hầu hết là nhờ quần chúng. # góp sức.

Cách chiến đấu[sửa | sửa mã nguồn]

Nghĩa quân Hương Khê phụ thuộc vào vị trí núi rừng hiểm trở với khối hệ thống công sự dằng dịt nhằm tổ chức cuộc chiến tranh du kích. Nghĩa quân luôn luôn phân giã hoạt động và sinh hoạt, tấn công quân Pháp vày nhiều kiểu dáng, như: công vọng gác, ngăn lối tiếp tế, sử dụng cạm bẫy, và dụ đối phương ra phía bên ngoài vọng gác nhằm khử chúng ta...[5]

Diễn biến[sửa | sửa mã nguồn]

Khởi nghĩa Hương Khê rất có thể chia thành nhì quy trình chính:

Ban Đầu (1885 - 1888)[sửa | sửa mã nguồn]

Đây là quy trình sẵn sàng, kiến tạo lực lượng và hạ tầng kungfu. Sau một vài ba trận tập dượt kích và chống càn ko hiệu suất cao, Phan Đình Phùng cho tới quân rút về buôn bản Phùng Công (Hương Sơn), rồi lại rút lên rừng núi tấn công du kích.

Đầu năm 1887, thấy tiềm năng nghĩa binh Hương Khê quá suy giảm, Phan Đình Phùng phú quyền lãnh đạo cho tới Cao Thắng nhằm rời khỏi Bắc cho tới những tỉnh Sơn Tây, Thành Phố Hải Dương, TP Bắc Ninh,...mò mẫm sự tương hỗ và kết hấp thụ quân team.

Ở lại tỉnh Hà Tĩnh, Cao Thắng với mọi lãnh đạo khác ví như Cao Nữu, Cao Đạt, Nguyễn Niên,...lấy quân cho tới buôn bản Lê Động (Hương Sơn) nhằm tổ chức triển khai lại lực lượng, luyện quân, kiến tạo khối hệ thống vọng gác lũy[6], rèn đúc tranh bị,...

Về sau (1889 - 1896)[sửa | sửa mã nguồn]

Cuối mon 9 năm 1889, Phan Đình Phùng kể từ Bắc Kỳ về bên tỉnh Hà Tĩnh. Nhờ Cao Thắng và những lãnh đạo không giống, nhưng mà lực lượng thời điểm này tiếp tục có tầm khoảng ngàn chiến sĩ và 500 khẩu pháo tốt[7]. Nhận thấy vô công tác làm việc sẵn sàng, từng mặt mày đều đã tương đối, Phan Đình Phùng bèn cho tới không ngừng mở rộng địa phận hoạt động và sinh hoạt rời khỏi từng tứ tỉnh là Thanh Hóa, Nghệ An, tỉnh Hà Tĩnh và Quảng Bình; thực hiện cản ngăn tuyến đường đi đi lại lại Bắc-Nam và công việc kiêm tính nước Việt của quân Pháp.

Xem thêm: ao thu lạnh lẽo nước trong veo

Đối phó lại, thực dân Pháp cho tới sắp xếp nhiều vọng gác lẻ ở những điểm nhằm phong lan từng chống và kìm nén hoạt động và sinh hoạt của nghĩa binh. Riêng ở Hương Khê, đối phương tiếp tục cho tới lập cho tới đôi mươi vọng gác, từng vọng gác có tầm khoảng 30 chiến sĩ đóng góp lưu giữ [8].

Trong trong thời gian kể từ 1889 cho tới 1892, nghĩa binh tứ tỉnh bên trên tiếp tục kết hợp và hoạt động và sinh hoạt mạnh bên trên một vùng to lớn bao hàm Diễn Châu, Yên Thành, Thanh Chương, Nghi Lộc,...nhằm tấn công trả và quấy rối quân Pháp. Theo sách Việt sử tân biên[9], thì nghĩa binh tiếp tục tổ chức triển khai được 28 trận rộng lớn nhỏ vô quy trình này, nhằm tập dượt kích và chống càn quét tước, như là:

  • Trận chống càn ở Cồn Chùa và Khe Đen vì thế Đề Niên (Phan dựa Niên) lãnh đạo vào trong ngày 1 mon 9 năm 1889.
  • Trận tiến công vọng gác Dương Liễu vào trong ngày 15 và 16 mon 12 năm 1889.
  • Trận tiến công thị xã lỵ Hương Sơn vô vào cuối tháng 12 năm 1889.
  • Trận chống càn ở La Sơn và Thường Sơn vì thế Đề Thăng và Phan Trọng Mưu lãnh đạo vô mon 3 năm 1890.
  • Trận phục kích tấn công ngăn quân Pháp bên trên buôn bản Hốt (Phú Lộc, Can Lộc) vì thế Đốc Chanh (Nguyễn Chanh) và Đốc Trạch (Nguyễn Trạch) lãnh đạo vô tháng bốn năm 1890.
  • Trận Trường Lưu (Can Lộc) vô tối 26 rạng 27 mon 5 năm 1890. Đến tối 31 mon này, vọng gác Trường Lưu còn bị nghĩa binh tấn công lần tiếp nữa, rồi tiếp sau là tấn công vọng gác Hương Sơn, v.v...

Sau nhiều trận thua thiệt nhức, Tính từ lúc đầu năm mới 1892 trở lên đường, thực dân Pháp cho tới phanh nhiều cuộc càn quét tước, vô số ấy đáng chú ý là trận càn rộng lớn vô khu vực Hói Trùng và Ngàn Sâu, là địa thế căn cứ của Cao Thắng, vô vào đầu tháng 8 năm 1892.

Để ứng phó với quân Pháp, Phan Đình Phùng sắp xếp một lực lượng chống trả bên trên vị trí, một group không giống lên đường hoạt động và sinh hoạt ở đàng sau sườn lưng đối phương, buộc chúng ta cần rút về vì thế kinh khủng bị tấn công hậu tập. Trong khoảng chừng thời hạn này, tiếp tục xẩy ra nhiều trận giao đấu, đáng chú ý là trận:

  • Ngày 7 mon 3 năm 1892, nghĩa binh Hương Khê tiến bộ tấn công vọng gác Trung Lễ. Sau cơ, dựa hộ Thuận (Nguyễn Hữu Thuận) còn tiến bộ tấn công thị xã Thạch Hà, bắt được viên tri thị xã. Còn Cao Thắng thì cho tới quân fake thực hiện chiến sĩ khố xanh rờn bắt sinh sống được Tuần phủ Đinh Nho Quang.
  • Đêm 23 mon 8 năm 1892, nghĩa binh Hương Khê vì thế dựa hộ Thuận (Nguyễn Hữu Thuận) lãnh đạo tiếp tục táo tợn tập dượt kích vô tỉnh lỵ tỉnh Hà Tĩnh, đập được căn nhà lao và hóa giải rộng lớn 70 nghĩa binh bị tù đày.

Thấy nghĩa binh Hương Khê càng ngày càng vững mạnh, quân Pháp một phía tăng nhanh càn quét tước, thu hẹp phạm vi hoạt động và sinh hoạt của quân, mặt mày không giống mò mẫm cơ hội tách đứt liên hệ trong những quân loại, và thân thiện nghĩa binh với quần chúng. #.

Để đập thế bị vây hãm và không ngừng mở rộng địa phận hoạt động và sinh hoạt, được Phan Đình Phùng đồng ý, mon 11 năm 1893[10], Cao Thắng đem khoảng chừng một ngàn quân kể từ Ngàn Trươi phanh trận tiến công rộng lớn vô tỉnh lỵ Nghệ An. Trên lối hành binh, nhiều vọng gác trại đối phương bị đập quăng quật. Nhưng trận tiến công vọng gác Nu ở Thanh Chương (một thị xã miền núi nằm tại vị trí phía tây-nam nằm trong tỉnh Nghệ An), Cao Thắng bị thương nặng nề rồi quyết tử khi 29 tuổi hạc, tạo ra tổn thất rộng lớn cho tới nghĩa binh Hương Khê.

Lợi dụng thời cơ nghĩa binh bị rơi rụng người hàng đầu tài xuất sắc, quân Pháp gia tăng binh sỹ rồi siết chặt vòng vây. Nghĩa quân Hương Khê nỗ lực tấn công trả những cuộc vây quét tước, tuy nhiên quyền năng của lực lượng càng ngày càng sút giảm.

Khoảng thời điểm cuối năm này (1893), Phan Đình Phùng cho tất cả những người cho tới vây căn nhà Trương Quang Ngọc ở buôn bản Thanh Lang, nằm trong thị xã Tuyên Hóa, chém lấy đầu ông này nhằm báo oán cho tới việc ông bắt vua Hàm Nghi phú cho tới quân Pháp [11]

Ngày 31 mon 3 năm 1894, dựa hộ Thuân lại đem quân tập dượt kích vô tỉnh lỵ tỉnh Hà Tĩnh lần tiếp nữa, tuy nhiên tiếp sau đó cần tháo lui về cố thủ bên trên núi Quạt và núi Vụ Quang nằm trong Hương Khê (nay nằm trong thị xã Vụ Quang).

Khoảng mon 10 (âm lịch) năm Giáp Ngọ (1894), một đại thần thân thiện Pháp là Hoàng Cao Khải hợp tác vô việc khuyến dụ Phan Đình Phùng và nghĩa binh của ông.

Năm 1895, thực dân Pháp điều võ quan tiền thân thiện Pháp là Nguyễn Thân cho tới phối phù hợp với công sứ Nghệ An là Duvillier lấy phụ vương ngàn quân lên đường đàn áp cuộc khởi nghĩa Hương Khê. Quân nòng cốt của Phan Đình Phùng bị đối phương che lối tiếp vận, nên tranh bị, hoa màu, quân số thảy đều thiếu thốn thốn, khó khăn bù đấp. Mỗi thứ tự đối phương tiến công, nghĩa binh chỉ rất có thể chạy xung quanh kể từ núi Quạt rồi về bên núi Vụ Quang, và ko thể ở đâu lâu quá phụ vương ngày[12].

Ngày 17 mon 10 năm 1894, Phan Đình Phùng tiếp tục tập dượt hiệp lực lượng, tấn công thắng một trận rộng lớn, đối phương mất quá nhiều tranh bị và bị giết thịt bị tiêu diệt thật nhiều. Khởi đầu, ông cho tới quân lên tận mối cung cấp sông chặt cây đóng góp đập ngăn nước lại, bên cạnh đó sẵn sàng sẵn nhiều khúc mộc rộng lớn. Khi quân Pháp và quân triều cho tới thân thiện dòng sản phẩm sông, thì ông cho tới đập đập bên trên mối cung cấp, và tuôn cây xuống. Đối phương phần bị nước cuốn, phần bị cây nhảy vào người, lại bị nghĩa binh ở nhì mặt mày bờ xông rời khỏi tấn công nên bị thương vong thật nhiều. Theo căn nhà sử học tập Phạm Văn Sơn thì sau trận này, phía Pháp ngoài số quân trang và đạn dược bị rơi rụng đuối, còn tồn tại phụ vương sĩ quan tiền và bên trên trăm chiến sĩ bị tiêu xài khử [13].

Đây là trận thắng sau cùng, vì thế sát phụ vương ngàn quân vì thế Nguyễn Thân đứng đầu càng ngày càng xiết chặt vòng vây.

Trong một trận giao đấu khốc liệt, Phan Đình Phùng bị thương nặng nề, rồi quyết tử vào trong ngày 28 mon 12 năm 1895[14]. Mười nhì ngày sau thời điểm thủ lĩnh Phan Đình Phùng rơi rụng, Nguyễn Thân mới mẻ cho tới được địa thế căn cứ Vụ Quang. Sau cơ, Nguyễn Thân cho tới quật mồ Phan Đình Phùng ở chân núi Quạt, sụp dầu nhen cho tới xương thịt ông cháy trở thành tro, rồi trộn vô dung dịch súng phun xuống sông La[15].

Xem thêm: công thức tính gia tốc

Sang đầu năm mới 1896, một trong những lãnh đạo theo thứ tự rơi rụng vì thế ở lâu điểm rừng sâu sắc nước độc, một trong những bị tử trận hoặc bị tóm gọn rồi bị giết thịt [16], một trong những không giống thì rút qua quýt Xiêm La[17] hoặc rời khỏi mặt hàng...Khởi nghĩa Hương Khê cho tới phía trên kết cổ động.

Nhận xét[sửa | sửa mã nguồn]

Khởi nghĩa Hương Khê là đỉnh tối đa của trào lưu Cần vương vãi vào cuối thế kỷ 19, kéo dãn dài trong cả 10 năm, sở hữu quy tế bào to lớn, sở hữu tổ chức triển khai kha khá ngặt nghèo, lập được không ít chiến công và tạo ra cho tới quân Pháp tổn thất u ám. Cuộc khởi nghĩa tiếp tục kêu gọi đến mức độ cao phỏng sự cỗ vũ và tiềm năng to lớn rộng lớn của quần chúng. # (người Kinh và người Thượng, của tất cả đồng vày và miền núi). Về quân sự chiến lược, nghĩa binh tiếp tục dữ thế chủ động dùng những công thức tác chiến hoạt bát, tạo nên, chế tạo một loạt được súng ngôi trường kiểu Pháp nhằm cường điệu hóa chuẩn bị.

Về lực lượng, quân số của 15 quân loại nằm trong lại thậm chí là còn sầm uất rộng lớn quân triều đình khi đối đầu với Pháp, tuy nhiên sau cùng vẫn thất bại. Khởi nghĩa Hương Khê thất bại vì thế nhiều nguyên vẹn nhân, hầu hết là vì nghĩa binh không biết link, tập dượt hiệp lực lượng, cải cách và phát triển trở thành trào lưu toàn nước. Vì bị xa lánh vô vùng rừng núi 4 tỉnh trung bộ, phục vụ hầu cần hết sạch khiến cho nghĩa binh hao sút và rơi rụng tổ chức triển khai. Đó cũng đó là những giới hạn của thời đại, của thành phần chỉ huy trào lưu Cần vương vãi trình bày chung[18].Ngày 27-12-1895, cuộc khởi nghĩa được lưu giữ thêm 1 thời hạn rồi tan tan.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Cần Vương
  • Phan Đình Phùng
  • Cao Thắng

Sách tham ô khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược. Nhà xuất phiên bản Tân Việt, Thành Phố Sài Gòn, 1968.
  • Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên (quyển 5, tập dượt Trung). Tác fake tự động xuất phiên bản, Thành Phố Sài Gòn. 1963.
  • Đinh Xuân Lâm-Nguyễn Văn Khánh-Nguyễn Đình Lễ, Đại cương lịch sử dân tộc Việt Nam (tập 2). Nhà xuất phiên bản giáo dục và đào tạo, 2006.
  • Hoàng Văn Lân-Ngô Thị Chính, Lịch sử Việt Nam [1858-cuối XIX], quyển 3, tập dượt 1, phần 1. Nhà xuất phiên bản giáo dục và đào tạo, 1979.
  • Nhiều người sáng tác (Phan Ngọc Liên căn nhà biên). Lịch sử 11 (nâng cao). Nhà xuất phiên bản giáo dục và đào tạo, 2007.
  • Trịnh Vân Thanh, Thành ngữ kỳ tích danh nhân kể từ điển (quyển 2), Thành Phố Sài Gòn, 1966,.
  • Nhóm Nhân văn Trẻ, Hỏi đáp lịch sử dân tộc Việt Nam (tập 4). Nhà xuất phiên bản Trẻ, 2007.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Theo Hỏi đáp lịch sử dân tộc Việt Nam (tập 4), tr. 296.
  2. ^ Ngô Quảng (1858 - 1928), hiệu: Thần Sơn, người buôn bản Tam Đa, xã Nghi Hưng, thị xã Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Ông nhập cuộc trào lưu Cần vương vãi, là cỗ tướng mạo của thủ lĩnh Phan Đình Phùng, được cử thực hiện lãnh đạo quân loại Nghi Xuân (Hà Tĩnh) cùng theo với Hà Văn Mỹ. Sau khi khởi nghĩa Hương Khê bị quân Pháp tấn công dẹp, Ngô Quảng nhập cuộc Duy Tân hội và sang trọng Trung Quốc. Năm 1908, ông về nước, kiến tạo địa thế căn cứ Bồ Lư ở Thanh Chương. Bị đàn áp, ông nằm trong mái ấm gia đình trốn sang trọng Thái Lan, tạo ra hạ tầng đem thanh niên VN sang trọng Trung Quốc hoạt động và sinh hoạt. Ông rơi rụng bên trên Thái Lan năm 1928. Nguồn: [1].
  3. ^ Đại cương lịch sử dân tộc Việt Nam (tập 2), tr. 81.
  4. ^ Theo Phạm Văn Sơn thì chỉ vô buổi đầu của cuộc khởi nghĩa, Cao Thắng tiếp tục rèn đúc được khoảng chừng 200 súng hỏa mai (Việt sử tân biên, sách tiếp tục dẫn, tr. 147).
  5. ^ Theo Đại cương lịch sử dân tộc Việt Nam (tập 2), tr. 83.
  6. ^ Cao Thắng tiếp tục cho tới kiến tạo một khối hệ thống vọng gác lũy tựa sườn lưng vô mặt hàng Thiên Nhẫn và Giăng Màn, vây kín phụ vương phía Bắc, Tây, Nam, sẵn sàng ứng cứu vớt lẫn nhau một cơ hội nhanh gọn lẹ. Trong khi, ở phía trên còn tồn tại lỗi thoát sang trọng Lào, sở hữu lối sang trọng Nghệ An, vô Quảng Bình, xuống những vùng nằm trong tỉnh Hà Tĩnh. Quân Pháp tiến bộ vô phía trên chỉ tồn tại một tuyến đường độc đạo là Quốc lộ 8. Chính vì vậy nhưng mà những địa thế căn cứ này tiếp tục tại vị cho tới ngày sau cùng của cuộc khởi nghĩa (1896). Xem cụ thể ở đây: [2] Lưu trữ 2010-11-20 bên trên Wayback Machine.
  7. ^ Súng này vì thế Cao Thắng sản xuất theo phong cách súng năm 1874 của Pháp (Việt sử tân biên, sách tiếp tục dẫn, tr. 147). Tuy nhiên "vì nòng súng ko xẻ rãnh, vì vậy đạn ko ra đi được" (lời của đại úy Charles Gosselin. Việt Nam sử lược trích dẫn lại, tr. 566).
  8. ^ Theo Việt sử tân biên, sách tiếp tục dẫn, tr. 150.
  9. ^ Việt sử tân biên, sách tiếp tục dẫn, đề mục Cuộc khởi nghĩa Hương Khê.
  10. ^ Chép theo đòi Lịch sử 11 (nâng cao, tr. 256).
  11. ^ Việt Nam sử lược, tr. 568.
  12. ^ Việt sử tân biên, sách tiếp tục dẫn, tr. 166.
  13. ^ Kể theo đòi Việt sử tân biên, sách tiếp tục dẫn, tr. 164-165.
  14. ^ Sách Lịch sử Nghệ Tĩnh cho tới biết: Trước phía trên, thực dân Pháp tung tin yêu Phan Đình Phùng rơi rụng vì thế dịch kiết lỵ, tuy nhiên địa thế căn cứ theo đòi bức công năng lượng điện của Khâm sứ Trung Kỳ gửi Toàn quyền Đông Dương, thì ông tiếp tục quyết tử can đảm (dẫn theo đòi Đại cương lịch sử dân tộc Việt Nam, tập dượt 2, tr. 84.
  15. ^ Chép theo đòi Lịch sử 11 (nâng cao, tr.257). Trần Trọng Kim thì chép như sau: Có người bảo rằng việc ấy tuy rằng Nguyễn Thân trước quyết định thế, tuy nhiên sau lại cho tới lấy chôn (tr. 568). tin tức thêm: Nhờ tấn công dẹp được cuộc khởi nghĩa này nhưng mà Nguyễn Thân được thăng chức Phụ chủ yếu thay cho cho tới Nguyễn Trọng Hợp về hưu và được cơ quan chính phủ Pháp tặng Huân chương Bắc đẩu bội tinh anh tam hạng. Đến khi già nua yếu hèn về hưu trí bên trên Thu Xà (Quảng Ngãi), ông bị dịch cuồng loạn nhưng mà bị tiêu diệt (Phạm Văn Sơn, sách tiếp tục dẫn, tr. 168–182).
  16. ^ Theo Phạm Văn Sơn thì thực dân Pháp tiếp tục cho tới xử quyết 23 người vô cấp cho lãnh đạo của lực lượng Hương Sơn (sách tiếp tục dẫn, tr. 167).
  17. ^ Số người qua quýt Xiêm La, sau đây trở nên hạ tầng của VN Quang phục hội và trào lưu cách mệnh VN trong thời gian vào đầu thế kỷ đôi mươi (theo Lịch sử 11, tr. 257).
  18. ^ Lịch sử 11 (nâng cao, tr. 257) và Đại cương lịch sử dân tộc Việt Nam (tập 2, tr. 85).