bảng chữ cái la tinh

Đây là 1 nội dung bài viết cơ phiên bản. Nhấn vô trên đây nhằm hiểu thêm vấn đề.

Bách khoa toàn thư há Wikipedia

Bạn đang xem: bảng chữ cái la tinh

Chữ Latinh
Chữ La Mã
Thể loại

Văn tự động chữ cái

Thời kỳ

Khoảng năm 700 TCN cho tới nay
Hướng viếtTrái thanh lịch phải Sửa thay đổi bên trên Wikidata
Các ngôn ngữTiếng Latinh, giờ đồng hồ Rôman, và giờ đồng hồ Germanic; phần rộng lớn những ngôn từ ở châu Âu; giờ đồng hồ Việt; giờ đồng hồ Pali và nhiều ngôn từ khác
Hệ chữ viết lách liên quan

Nguồn gốc

Chữ tượng hình Ai Cập

  • Chữ Proto-Sinaitic
    • Chữ Phoenicia
      • Chữ Hy Lạp
        • Chữ Ý cổ
          • Chữ Latinh
            Chữ La Mã

Hậu duệ

Rất nhiều

Anh em

Chữ Kirin
Chữ Copt
Chữ Armenia
Chữ Runic/Futhark
ISO 15924
ISO 15924Latn, 215 Sửa thay đổi bên trên Wikidata
Bài viết lách này chứa chấp những hình tượng ngữ âm IPA vô Unicode. Nếu ko tương thích tương hỗ dựng hình, bạn cũng có thể tiếp tục nhận ra vết chấm chất vấn, vỏ hộp, hoặc ký hiệu không giống chứ không kí tự động Unicode. Để được bố trí theo hướng dẫn thêm thắt về những ký hiệu IPA, hãy coi Trợ giúp:IPA.

Chữ Latinh, thường hay gọi là chữ La Mã, là tập kết bao hàm nhị loại vần âm sau:

  • Các vần âm ban sơ được dùng để làm viết lách giờ đồng hồ Latinh, về sau còn được dùng để làm viết lách những ngôn từ không giống ngoài giờ đồng hồ Latinh. Phần rộng lớn những vần âm với vô chữ Quốc ngữ, ví dụ như phụ thân vần âm a, b, c, là vần âm nằm trong loại này.
  • Các vần âm không giống được dùng kết phù hợp với những vần âm nằm trong loại đầu. Chữ Quốc ngữ chứa chấp bảy vần âm nằm trong loại loại nhị này là ă, â, đ, ê, ô, ơ, ư.

Chữ Latinh là loại văn tự động vần âm được dùng thoáng rộng nhất bên trên toàn cầu lúc bấy giờ.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Phân phụ thân việc dùng chữ Latinh bên trên toàn cầu. Phần xanh lơ đậm là những nước chỉ người sử dụng độc nhất chữ Latinh, phần xanh lơ nhạt nhẽo là những nước dùng chữ Latinh thực hiện một trong số loại văn tự động.

Cùng với việc bành trướng của Đế quốc La Mã, chữ Latinh nằm trong giờ đồng hồ Latinh cũng không ngừng mở rộng kể từ chào bán hòn đảo Ý thanh lịch những vùng phụ cận mặt mũi bờ Địa Trung Hải. Cho cho tới thời điểm cuối thế kỷ XV, chữ Latinh đang được thông dụng từng Tây, Bắc và Trung Âu, chỉ mất Đông và Nam Âu vẫn kế tiếp dùng chữ Kirin. Tại tiến trình sau, cùng theo với quy trình thực dân hóa của những vương quốc châu Âu, chữ Latinh chính thức xuất hiện tại bên trên từng toàn cầu, kể từ châu Mỹ, châu Đại Dương, châu Phi và 1 phần châu Á.

Bảng vần âm Latinh[sửa | sửa mã nguồn]

Nguyên phiên bản bảng chữ cái[sửa | sửa mã nguồn]

Bảng vần âm Latinh đầu tiên
(gồm 21 chữ cái)
A B C D E F Z H I K L M N O P Q R S T V X
Bảng vần âm Latinh truyền thống
(gồm 23 chữ cái)
Chữ cái A B C D E F G H
Tên ā ē ef
Cách vạc âm (IPA) /aː/ /beː/ /keː/ /deː/ /eː/ /ef/ /geː/ /haː/
Chữ cái I K L M N O P Q
Tên ī el em en ō
Cách vạc âm (IPA) /iː/ /kaː/ /el/ /em/ /en/ /oː/ /peː/ /kʷuː/
Chữ cái R S T V X Y Z
Tên er es ū ex ī Graeca zēta
Cách vạc âm (IPA) /er/ /es/ /teː/ /uː/ /eks/ /iː ˈgraika/ /ˈzeːta/

Bảng vần âm Latinh há rộng[sửa | sửa mã nguồn]

Chữ Latinh được kiểm soát và điều chỉnh lại cho tới tương thích nhằm người sử dụng trong số ngôn từ không giống, thỉnh phảng phất là nhằm mục tiêu thể hiện tại âm vị không tồn tại vô ngôn từ không giống được viết lách bằng văn bản Latinh. Vì lẽ này mà người tớ tạo nên những cơ hội viết lách mới mẻ nhằm ghi những âm này, trải qua việc thêm thắt vết phụ lên những vần âm đã có sẵn trước, ghép nhiều vần âm lại cùng nhau, phát minh rời khỏi vần âm mới mẻ trọn vẹn hoặc gán một tác dụng đặc biệt quan trọng tự một cặp đôi hoặc cỗ phụ thân vần âm. Vị trí của những vần âm mới mẻ này vô bảng vần âm rất có thể không giống nhau, tùy nằm trong từng ngôn từ.

Xem thêm: nam định cách hà nội bao nhiêu km

Bảng vần âm Latinh và chi chuẩn chỉnh quốc tế[sửa | sửa mã nguồn]

Vào khoảng chừng những năm 1960, những ngành công nghiệp máy vi tính và viễn thông ở những vương quốc cải tiến và phát triển yên cầu một cách thức mã hóa ký tự động được dùng tự tại. Tổ chức chi chuẩn chỉnh hóa quốc tế (ISO) đang được tóm tắt bảng vần âm Latinh vô chi chuẩn chỉnh ISO/IEC 646 và dựa vào cơ hội dùng thông dụng nhằm mục tiêu mục tiêu thông dụng thoáng rộng chi chuẩn chỉnh này. Do Hoa Kỳ lúc lắc địa điểm thượng tôn vô cả nhị ngành công nghiệp bên trên nên chi chuẩn chỉnh ISO này được xây cất dựa vào Chuẩn mã trao thay đổi vấn đề Hoa Kỳ (tức ASCII, cỗ ký tự động người sử dụng cho tới 26 × 2 vần âm của bảng vần âm giờ đồng hồ Anh). Về sau, những chi chuẩn chỉnh như ISO/IEC 10646 (Unicode Latinh) vẫn kế tiếp người sử dụng cỗ 26 × 2 vần âm của bảng vần âm giờ đồng hồ Anh thực hiện bảng chữ ký Latinh căn phiên bản, đôi khi với không ngừng mở rộng nhằm xử lý được những vần âm trong số ngôn từ không giống.

Chữ loại Latinh mới mẻ trả toàn[sửa | sửa mã nguồn]

Một số ví dụ về vần âm Latinh mới mẻ trọn vẹn đối với vần âm Latinh chuẩn chỉnh là những vần âm wynn ⟨Ƿ/ƿ⟩ và thorn ⟨Þ/þ⟩ của bảng vần âm Runic, hao hao vần âm eth ⟨Đ/ð⟩ được thêm nữa bảng vần âm giờ đồng hồ Anh cổ.

Một số ngôn từ Tây, Trung và Nam Phi người sử dụng một vài ba vần âm hỗ trợ với cơ hội vạc âm tương đương với ký hiệu ngữ âm tương tự vô bảng ký hiệu ngữ âm quốc tế. Chẳng hạn, giờ đồng hồ Adangme người sử dụng những vần âm ⟨Ɛ/ɛ⟩ và ⟨Ɔ/ɔ⟩; giờ đồng hồ Ga người sử dụng ⟨Ɛ/ɛ⟩, ⟨Ŋ/ŋ⟩ và ⟨Ɔ/ɔ⟩. Tiếng Hausa người sử dụng ⟨Ɓ/ɓ⟩ và ⟨Ɗ/ɗ⟩ thực hiện phụ âm bú vô và người sử dụng ⟨Ƙ/ƙ⟩ là phụ âm tống rời khỏi.

Multigraph[sửa | sửa mã nguồn]

Một diagraph là 1 cặp vần âm dùng để làm ký một âm hoặc một phối hợp những âm ko ứng với từng vần âm theo gót trật tự vô cặp chữ bại. Chẳng hạn, giờ đồng hồ Anh với ⟨ch⟩, ⟨ng⟩, ⟨rh⟩, ⟨sh⟩, giờ đồng hồ Hà Lan với ⟨ij⟩ Tương tự động, một trigraph là 1 cỗ bao gồm phụ thân vần âm ghép lại, ví dụ điển hình giờ đồng hồ Đức với ⟨sch⟩, giờ đồng hồ Breton với ⟨c’h⟩ hoặc giờ đồng hồ Milan với ⟨oeu⟩. Trong chủ yếu mô tả của một trong những ngôn từ, diagraph và trigraph sẽ là những kiểu tự động song lập vô bảng vần âm. Vấn đề viết lách hoa diagraph và trigraph tùy nằm trong từng ngôn từ, rất có thể viết lách hoa chữ thứ nhất tuy nhiên cũng rất có thể viết lách hoa toàn bộ.

Từ nối[sửa | sửa mã nguồn]

Từ nối là 1 liên hợp nhị hoặc nhiều vần âm thường thì tạo ra trở thành một glyph hoặc một vần âm mới mẻ. Các ví dụ minh họa là ⟨Æ/æ⟩ (bắt mối cung cấp kể từ ⟨AE⟩, gọi là "ash"), ⟨Œ/œ⟩ (bắt mối cung cấp kể từ ⟨OE⟩, thỉnh phảng phất gọi là "oethel"), ký hiệu viết lách tắt ⟨&⟩ (từ giờ đồng hồ Latinh et, tức thị "và"), và ký hiệu ⟨ß⟩ ("eszet", bắt mối cung cấp kể từ ⟨ſz⟩ hoặc ⟨ſs⟩, dạng thượng cổ của chữ s lâu năm ⟨ſ⟩).

Dấu phụ[sửa | sửa mã nguồn]

Dấu phụ là 1 ký hiệu nhỏ rất có thể xuất hiện tại ở một địa điểm nào là bại phía trên, bên dưới hoặc ngoài vần âm, ví dụ điển hình vết nón vô vần âm ⟨â⟩, ⟨ê⟩, ⟨ô⟩ của giờ đồng hồ Việt hoặc vết umlau trong số vần âm ⟨ä⟩, ⟨ö⟩, ⟨ü⟩ của giờ đồng hồ Đức. Chức năng chủ yếu của vết là làm những công việc thay cho thay đổi cơ hội phát âm của vần âm được gắn vết tuy nhiên nó cũng rất có thể thực hiện thay cho thay đổi cơ hội vạc âm của tất cả âm tiết hoặc của kể từ, hoặc vết cũng rất có thể phân biệt những kể từ nằm trong chữ (cách viết lách y sì nhau tuy nhiên ko đồng âm hoặc đồng nghĩa tương quan với nhau).

Latinh hóa[sửa | sửa mã nguồn]

Sau tiến trình những ngôn từ người sử dụng chữ Latinh là giờ đồng hồ Anh, giờ đồng hồ Pháp, giờ đồng hồ Tây Ban Nha, giờ đồng hồ Bồ Đào Nha thông dụng rời khỏi toàn thế giới nhờ việc bành trướng của những đế quốc thực dân phương Tây, chữ Latinh đang được xuất hiện tại ở từng điểm bên trên toàn cầu. Các ngôn từ hiện tại ko dùng thông dụng chữ Latinh nhằm viết lách như giờ đồng hồ Nga, giờ đồng hồ Ả Rập hoặc giờ đồng hồ Trung Quốc thông thường cần được fake tự động thanh lịch vần âm Latinh Khi được đặt điều vô văn phiên bản người sử dụng chữ Latinh hoặc nhằm dùng vô môi trường thiên nhiên tiếp xúc quốc tế. Việc thực hiện này gọi là Latinh hóa hoặc La Mã hoá.

Bảng vần âm Latinh

Xem thêm: tính tỷ lệ phần trăm

  • x
  • t
  • s

Bảng vần âm chữ Quốc ngữ

Aa Ăă Ââ Bb Cc Dd Đđ Ee Êê Gg Hh Ii Kk Ll Mm Nn Oo Ôô Ơơ Pp Qq Rr Ss Tt Uu Ưư Vv Xx Yy

Bảng vần âm Latinh cơ phiên bản của ISO

Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz

Xem thêm

  • Biến thể
  • Chữ số
  • Cổ tự động học
  • Danh sách những chữ cái
  • Dấu câu
  • Dấu phụ
  • ISO/IEC 646
  • Lịch sử
  • Unicode

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Jensen, Hans (1970). Sign Symbol and Script. London: George Allen and Unwin Ltd. ISBN 0-04-400021-9.. Transl. of Jensen, Hans (1958). Die Schrift in Vergangenheit und Gegenwart. VEB Deutscher Verlag der Wissenschaften., as revised by the author
  • Rix, Helmut (1993). “La scrittura e la lingua”. Trong Cristofani, Mauro (hrsg.) (biên tập). Gli etruschi - Una nuova immagine. Firenze: Giunti. tr. S.199-227.
  • Sampson, Geoffrey (1985). Writing systems. London (etc.): Hutchinson.
  • Wachter, Rudolf (1987). Altlateinische Inschriften: sprachliche und epigraphische Untersuchungen zu den Dokumenten bis etwa 150 v.Chr. Bern (etc.).: Peter Lang.
  • W. Sidney Allen (1978). “The names of the letters of the Latin alphabet (Appendix C)”. Vox Latina — a guide to tát the pronunciation of classical Latin. Cambridge University Press. ISBN 0-521-22049-1 (Second edition).
  • Biktaş, Şamil (2003). Tuğan Tel.

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

Wikimedia Commons được thêm hình hình họa và phương tiện đi lại truyền đạt về Chữ Latinh.
Tiếng Anh
  • Lewis and Short Latin Dictionary on the letter G
  • Latin-Alphabet Lưu trữ 2017-02-08 bên trên Wayback Machine
  • Latin alphabet at omniglot.com